İslam Dünyasında Buluş ve İcatlar(ASTRONOMİ)
Aralık 26, 2008 -Kategori: İslam dünyasında buluş ve icatlar
LEONARDO’NUN ADINI ANIMSAYAMADIĞI KİŞİ: TAKİYÜDDİN
“Doğunun Leonardoları”nın izlerine pek çok yerde rastlamak mümkün. Leonardo da Vinci’nin notlarında bile! Leonardo, akışkanlardan bahsettiği bir mektubunda, “Doğu’da yaşayan, ama adını anımsayamadığı bir bilginin bu konudaki çalışmalarından yararlandığın” yazar. Leonardo’nun adını anımsayamadığı bu kişi, İstanbul’da Cihangir sırtlarında rasathane kuran Takiyüddin’den başkası değildir.
FERGANI (798-861)
Batıda Alfraganus diye bilinen Fergani’nin “ilmün-nücüm ve il-hareket is-semaviyye” adlı eseri 13. yüzyıla kadar Avrupa’da astronominin en önemli başvuru kitabıydı. Dante’nin İlahi Komedyası’nda yer alan evren görüşü Fergani’den alınmadır!
Fizik ve mekanik konusunda da Fergani'nin çalışmaları vardır. Fergani , güneşin yarıçapının 3250 Arap mili olduğunu söyledi. Bu 6410000m ve 3990 İngiliz miline eşittir.
Abbasi halifeleri Me'mun, El-Mu'tasım, El-Vasık ve El-Mütevekkil devirlerinde önemli ilim araştırmaları yaptı ve birçok eser yazdı. Halife Mütevekkil Fergani'ye 861 senesinde Nil kıyısında yapılan ölçüm işlemlerine nezaret etmesi için Mısır'a gönderdi.
Çizimini kendi hazırladığı ve yapımına nezaret ettiği Nil Nehri sularının hızını ve seviyesini ölçen Mikyas-ül-Cedid adlı bir alet ile yaptı.
ALİ KUŞÇU (?-1474)
Türk astronomi Ali Kuşçu, Semerkand Rasathanesi’nin müdürlüğünü yaptığı sırada Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan adına Fatih’ten barış dilemek için geldiği İstanbul’a geldiğinde sultanın teklifi üzerine Istanbul'a yerleşti. Zici Uluğ Bey adıyla bilinen yıldız kataloğunu hazırladı.
EL-ZERKALİ
Endülüslü astronom(1029-1087). Toledo'da bir rasathane kurdurmuş ve 1061-1087 yılları arasında burada yaptığı çalışmaları bir kitapta toplamıştır. Bu kitap daha sonra Alfonso tabloları adıyla anılan eserlerin yapılmasına öncülük edecekti.
Batlamyus kuramında, Güneş'in Yer'den en uzak konumu olan günötenin durağan olduğu benimsenmiş ve gözlemlerin bildirdiği farklı veriler gözlem hatalarıyla açıklanmıştı. İslâm Dünyası'nda Sâbit ibn Kurrâ, bu görüşten kuşku duymuş ama bunun yerine daha doyurucu olan başka bir görüş koyamamıştı. Zerkâlî ise, gün öte noktasının durağan olmadığını ve yılda 12 saniyelik bir açıyla Batı'dan Doğu'ya doğru yer değiştirdiğini öne sürmüştür; ona göre, bu yer değişikliğini, Güneş'in yörünge merkezinin bir çember üzerinde dolandığını varsayarak açıklamak mümkündür. Böylece Zerkâlî, Batlamyus kuramının doğruluğu konusundaki kuşkuların güçlenmesine neden olmuştur.
“Toledo gözlemevini kurmuş, burada 400’den fazla gözlem yapmıştır. İlk kez yıldızlara göre Güneş’in en yüksek noktasının yer değiştirdiğini tesbit etmiştir.
El Battani
Dünyanın merkez olmadığını, galaksinin bir parçası olduğunu söyledi. Aynı zamanda matematik dalında trigonometri, sinus-kosinus’u icat etti. 859 Harran doğumlu Battani, babası Cabir İbn Sinan el-Battani tarafından eğitilmiştir.
Battânî’nin keşif ve başarılarından bazıları şöyledir:
• Matematik alanında Yunan kirişi yerine sinüsleri kullanan ilk ilim adamıdır.
• İlk defa kotanjant kavramını geliştirmiş ve dereceli bir tablo oluşturmuştur.
• Ay’ın boylamda ortalama hareketini tespit etmiştir
• Güneş ve Ay’ın görünür çaplarını ölçmüştür.
• Güneş’te bir yıl, Ay’da ise bir ay zarfında gözlenen değişiklikleri hesaplamıştır.
• Ay’ın tutulma derecesinin hesabı için çok sağlam bir metot geliştirmiştir.
• Küre trigonometrisinin ba–zı problemlerini ortografik projeksiyon yardımıyla incelemiştir.
• Dik üçgenleri inceleyerek geometrideki temel kavramlardan sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant, sekant ve kosekantın tariflerini yapan ve bunları gerçek mânâda ilk defa kullanan kişidir.
• Gerçek astronomik cetveli (zic, yıllık) hazırlayan ilk ilim adamıdır.
• Sıfırdan 90 dereceye kadar açıların trigonometrik değerlerini hesaplamıştır.
• Cebir çözüm metotlarını trigonometrik denklemlere uygulamıştır.
• 12- Yukarıda bahsi geçen bütün matematik ve trigonometri teknikleri Batı Avrupa’da 15. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar Kopernik, Kepler, Tycho Brahe ve Galile gibi ilim adamları tarafından da kullanılmıştır.
0 yorum yazılmıştır
